Një studim i ri nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) sugjeron se më shumë se 7 milionë raste të kancerit në vitin 2022 mund të ishin parandaluar.

“Tani kemi informacion se mund të parandalojmë kancerin edhe para se të fillojë”, tha Isabelle Soerjomataram, eksperte e mbikëqyrjes së kancerit në Agjencinë Ndërkombëtare për Kërkime mbi Kancerin (IARC) të Organizatës Botërore të Shëndetësisë.

Duke folur me gazetarët javën e kaluar, Soerjomataram dhe kolegu i saj Andre Ilbawi prezantuan gjetjet e një studimi që përfshinte 36 lloje kanceri në 185 vende. Të dy bashkëautoruan një studim të botuar në revistën mjekësore Nature Medicine më 3 shkurt 2026.

Studimi tregon një statistikë që është po aq mbresëlënëse sa deklarata hapëse e Soerjomataram: 7.1 milion raste të reja të kancerit lidhen me ato që njihen si faktorë rreziku të modifikueshëm (MRF), siç është përdorimi i duhanit ose alkoolit, si dhe infeksione të ndryshme. Kjo përbën 37.8% të totalit prej 18.7 milion rastesh të reja të kancerit në vitin 2022.

Hulumtimi mbi MRF-të nuk është i ri. Dihet prej kohësh se këta faktorë, të cilët përfshijnë gjithashtu mbipeshën dhe obezitetin, ndotjen e ajrit dhe toksina të tjera mjedisore, mund të jenë kancerogjenë. Pretendimi se kanceri mund të “parandalohet para se të fillojë” varet nga shumë faktorë të tjerë, siç është qasja në burimet e kujdesit shëndetësor, e cila nuk është e garantuar kudo në botë.

Por detajet e këtij studimi ofrojnë një pasqyrë të efekteve të MRF-ve, të cilat mund të ndryshojnë sipas rajonit dhe gjinisë.

Autorët shqyrtuan 30 faktorë rreziku të modifikueshëm, duke përfshirë duhanin, alkoolin, ndotjen e ajrit dhe ekspozimin profesional ndaj toksinave si azbesti, si dhe:

• Indeksin e lartë të masës trupore (BMI)
• Aktivitetin fizik të pamjaftueshëm
• Duhanin pa tym dhe arrat e betelit (të konsumuara duke përtypur)
• Praktika të caktuara të ushqyerjes
• Rrezatimin ultraviolet (UVR)

Dhe, për herë të parë në një studim që përfshin MRF-të, studiuesit përfshinë edhe sëmundje si hepatiti B dhe papillomavirusi njerëzor (HPV).

Dallimet mes rajoneve

HPV përbën përqindjen më të madhe të kancereve të parandalueshme tek gratë në nivel global, pavarësisht disponueshmërisë së vaksinave HPV, të cilat janë treguar shumë efektive në mbrojtjen kundër kancerit të qafës së mitrës. Por “ngurrimi ndaj vaksinimit është shumë real”, tha Ilbawi.

“Në vendet me të ardhura më të larta, si Australia, kanceri i qafës së mitrës është zhdukur pothuajse dhe tani ka një nivel prej pesë rastesh për 100,000 njerëz”, tha Soerjomataram.

“Megjithatë, kur shohim barrën në Amerikën Latine dhe në Afrikën Sub-Sahariane, mbeten probleme. Kanceri i lidhur me HPV-në, veçanërisht ai i qafës së mitrës, është ende shumë i zakonshëm atje”, shton ajo.

Njohuri të reja

Përfshirja e infektimeve në studim zbuloi informacione të reja rreth llojeve të kancerit tek gratë, por edhe variacione të ndryshme tek burrat. Studiuesit shpresojnë se kjo do të ndihmojë në përmirësimin e masave të parandalimit.

U zbulua se infeksionet shkaktuan numrin më të madh të kancereve të parandalueshme tek gratë, një total prej 2.7 milion rastesh (29.7%). Ndër burrat, faktorët e sjelljes, si pirja e duhanit, përbënin 4.3 milion raste (45.4%).

Një vështrim më i afërt mbi kancerin e mushkërive, një nga më të diagnostikuarit tek të dy gjinitë, tregon se barra e MRF-ve është e ngjashme, por efekti ndryshon. Në të dyja gjinitë, duhani, ndotja e ajrit dhe ekspozimet në punë lidhen me rastet e kancerit të mushkërive në një masë pothuajse të barabartë.

Megjithatë, kishte 1,326,453 raste tek burrat, ndërsa tek gratë numri ishte dukshëm më i ulët, 477,869.

Kanceret e parandalueshme kërkojnë ndërhyrje

Me Observatorin Global të Kancerit që parashikon një rritje prej më shumë se 50% të rasteve deri në vitin 2045, studiuesit theksojnë nevojën urgjente për strategji efektive parandaluese, duke argumentuar se shumë raste mund të shmangen me ndërhyrje të synuara.

Studimi përmend se 62.2% e kancereve nuk mund t’i atribuohen faktorëve të modifikueshëm të rrezikut.

Suzette Delaloge, specialiste në kancerin e gjirit dhe parandalimin e kancerit në spitalin kërkimor Gustave Roussy në Francë, e cilësoi studimin si një kontribut kyç për një qasje globale të bazuar në të dhëna.

Ajo theksoi se ndërsa kanceret formësohen nga faktorë gjeografikë, socialë, ekonomikë dhe kulturorë, veprimet në nivel individual mbeten kritike për të zbutur efektet e tyre.

Vetë studiuesit nënvizuan se masat e ardhshme për parandalimin e kancerit duhet të adresojnë gjithnjë e më shumë dallimet midis grave dhe burrave, si dhe kontekstet e ndryshme sociale dhe ekonomike në vende e rajone të ndryshme.