Në javën e parë të korrikut, teksa temperaturat shënuan nivele ekstreme dhe vala e të nxehtit rëndoi ndjeshëm ajrin, qyteti industrial i Elbasanit u përfshi nga re të dendura tymi pas një zjarri masiv në venddepozitimin e mbetjeve në periferi të tij.

Matjet e kryera nga organizata mjedisore treguan se si pasojë e zjarrit u çliruan në ajër sasi të larta dioksidi karboni, metani dhe dioksidi azoti, duke tejkaluar normat e lejuara dhe duke rritur ndjeshëm rrezikun për shëndetin publik.

Shqipëria është e detyruar nga legjislacioni kombëtar dhe direktivat e Bashkimit Europian të monitorojë cilësinë e ajrit dhe ndikimin e ndotjes në shëndetin e popullsisë. Megjithatë, realiteti në terren tregon një situatë problematike, ku qytetet kryesore të vendit nuk disponojnë pajisje funksionale për matjen e parametrave të ajrit, ndërsa të dhënat zyrtare nuk publikohen në kohë reale.

Sipas ekspertëve, mungesa e matjeve të sakta dhe të vazhdueshme ka paralizuar reagimin institucional ndaj ndotjes, e cila lidhet drejtpërdrejt me një sërë problemesh shëndetësore, përfshirë sëmundjet e aparatit respirator, ato kardiovaskulare, alergjitë dhe rritjen e rrezikut për fëmijët dhe të moshuarit.

Edhe pse Bashkia e Elbasanit ka ngritur një inspektorat të posaçëm për mjedisin, vetë institucioni ka pranuar se mungesa e logjistikës e pengon kryerjen e monitorimeve të ajrit, ujit dhe tokës, duke u mbështetur kryesisht në vëzhgime vizive në terren.

Sipas raportimeve zyrtare, cilësia e ajrit në qytetet e monitoruara gjatë vitit 2024 nuk ka qenë në nivele të mira. Një analizë e Institutit të Shëndetit Publik vlerëson se rreth 17.6% e sëmundjeve të rënda si goditjet cerebrovaskulare, sëmundjet ishemike të zemrës, astma dhe kanceri i mushkërive lidhen drejtpërdrejt me ndotjen e ajrit.

Agjencia Kombëtare e Mjedisit mbetet institucioni kryesor përgjegjës për monitorimin e cilësisë së ajrit, por të dhënat e mbledhura nga stacionet automatike nuk publikohen në mënyrë të vazhdueshme. Vetë agjencia ka bërë të ditur se po punohet për publikimin në kohë reale të këtyre të dhënave në të ardhmen.

Ndërkohë, aktivistët mjedisorë theksojnë se mungesa e transparencës dhe numri i kufizuar i pikave të monitorimit krijojnë një panoramë të cunguar të ndotjes reale, duke cenuar të drejtën e qytetarëve për informim dhe mbrojtje shëndetësore.