Irani po përballet me krizën më të rëndë të ujit në dekada, me rezervuarë të boshatisur, mungesë reshjesh dhe paralajmërime serioze se Teherani mund të evakuohet nëse situata përkeqësohet edhe më tej.

Në Teheran, një mesazh i ri alarmant ka zënë vendin e posterave që zakonisht u kushtohen heronjve të luftës. “Ka mungesë uji!”, shkruhet në një afishe qeveritare ku paraqitet një depozitë thuajse bosh. Mungesa e reshjeve në vjeshtë e ka kthyer paralajmërimin në realitet të hidhur për miliona banorë.

Erfan Ensani, 39 vjeç, që punon në tregun e madh të qytetit, është një prej tyre. Pas një dite të gjatë pune javën e kaluar, ai u kthye në banesë dhe gjeti çezmat e thatë. “Nuk kishim ujë për tre ditë rresht. Presioni ishte aq i ulët sa nuk dilte asnjë pikë,” tha ai për NBC News. Punonjësit e ujësjellësit u sugjeruan banorëve të blinin pompa dhe depozita uji, por kostoja është e papërballueshme për shumë familje që tashmë luftojnë me inflacionin.

Situata është aq e rëndë sa disa banorë udhëtojnë në skaje të tjera të qytetit vetëm për të bërë një dush, ndërsa familjet me fëmijë përballen me vështirësi të shtuara. “Këto janë shpenzime që njerëzit nuk i përballojnë dot më,” shton Ensani, duke reflektuar zhgënjimin e përgjithshëm të komunitetit.

Presidenti Masoud Pezeshkian paralajmëroi dy javë më parë se, nëse deri në fund të nëntorit nuk bie shi, vendi mund të detyrohet të marrë masa ekstreme, përfshirë evakuimin e kryeqytetit. “Edhe me racionim, nëse nuk bie shi, do mbetemi pa ujë fare,” deklaroi ai.

Teherani ndodhet në vitin e gjashtë të thatësirës së rëndë. Temperaturat rekord që arritën mbi 50°C këtë verë shkaktuan ndërprerje energjie dhe ditë pushimi të detyruara. Rezervuarët e qytetit janë në vetëm 5% të kapacitetit, sipas Mohsen Ardakani-t, kreut të kompanisë provinciale të ujësjellësit.

Ndërkohë, lufta 12-ditore me Izraelin verën e kaluar ka dëmtuar më tej infrastrukturën e ujit. Ministri i Energjisë paralajmëroi se qeveria mund të ndërpresë furnizimin gjatë natës për të shmangur kolapsin total. Raportet lokale tregojnë se kufizimet tashmë kanë filluar.

Në përpjekje të dëshpëruara për të nxitur reshjet, autoritetet po përdorin teknologjinë e “mbjelljes së reve”. Një fluturim i tillë u krye javën e kaluar në zonën e Liqenit Urmia, por efekti mbetet i kufizuar, pasi teknika funksionon vetëm nëse ka re.

Krizat e ujit në Iran shpesh janë shndërruar në burime pakënaqësie politike. Studentët e Universitetit Al-Zahra protestuan fundjavën e kaluar për mungesën e ujit, ndërsa provinca Khuzestan ka qenë skenë tensionesh dhe arrestimesh në të kaluarën. “Autoritetet e kanë ditur prej vitesh këtë problem, por nuk kanë vepruar,” thotë Sadegh Razavi, pronar restoranti në Teheran.

Ekspertët paralajmërojnë se rrënjët e krizës janë shumë më të thella sesa thatësira. Mbi-përdorimi i ujërave nëntokësore, bujqësia e paefikshme, korrupsioni dhe ndërtimi i digave gjigante pa vlerë reale kanë përkeqësuar situatën për vite me radhë. “Kjo nuk është krizë. Është falimentim ujor,” shprehet Kaveh Madani nga Instituti i OKB-së për Ujin dhe Mjedisin.

Shkencëtarët që studiuan sistemin e ujit në Iran vite më parë paralajmëruan se vendi po shkon drejt dëmeve të pakthyeshme. Një studim i vitit 2021 tregoi se 80% e territorit po përjeton tharje të ujërave nëntokësore, duke shkaktuar zhytje të tokës, rritje të kripësisë dhe zhdukje të liqeneve.

Shembujt janë të shumtë: Liqeni Urmia është tharë pothuajse plotësisht, duke krijuar stuhi pluhuri; lumi Zayandeh Rud nuk është më lumë i përhershëm; dhe shumë zona urbane vuajnë nga rrjeti i amortizuar i ujësjellësit.

Autoritetet të shqetësuara kanë filluar të diskutojnë masa ekstreme, përfshirë ndëshkime për konsum të lartë dhe ndërprerje të energjisë për ata që mbushin pishinat. “Të gjitha opsionet janë masa emergjente,” thotë Madani. “Më e rëndësishmja është të ulet konsumi, por për këtë duhet besim, transparencë dhe komunikim me qytetarët – gjë që Irani nuk e ka.”

Megjithëse shkencëtarët theksojnë se ndryshimet klimatike e përkeqësojnë situatën, ata nënvizojnë se fajtorët kryesorë mbeten keqmenaxhimi dhe korrupsioni i vazhdueshëm në administratë.

Me Teheranin në prag të një kolapsi ujor, vendi përballet me një dimër të pasigurt dhe me frikën e thellimit të pakënaqësive sociale. Nëse qielli nuk sjell shi, qeveria mund të përballet me një krizë që prek jo vetëm ujin, por edhe stabilitetin politik të Iranit.