Në fund të vitit 2023, Shqipëria shpalli “emergjencë mjedisore”, duke paralajmëruar ndotje alarmante të ujërave përgjatë bregdetit dhe rrezik për shëndetin publik dhe imazhin turistik. Zgjidhja u paraqit si ndërhyrje urgjente përmes një akti normativ për mbrojtjen e ujërave nga ndotjet e subjekteve.
Pak javë më pas, një udhëzim i përbashkët i Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë dhe Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit detyroi operatorët turistikë përgjatë vijës bregdetare të instalonin impiante private për trajtimin e ujërave të ndotura, edhe kur ishin të lidhur me rrjetin publik dhe paguanin për shërbimin. Kostoja e imponuar varionte nga 40 mijë deri në 150 mijë euro për subjekt.
Gjatë sezonit turistik, inspektorët e task-forcës së Agjencisë Kombëtare të Ujësjellës Kanalizimeve zhvilluan kontrolle masive. Dhjetëra biznese u përballën me dy alternativa: investim urgjent në impiante private ose penalitete që rrezikonin mbylljen e aktivitetit. Sipas të dhënave të hapura, nga miratimi i aktit normativ deri në gusht 2025 janë vendosur 115 masa administrative.
Shumë biznese iu drejtuan gjykatave, pasi u gjobitën edhe kur kishin kontrata me operatorë privatë për impiante ose me ndërmarrjet e ujësjellës-kanalizimeve për përpunimin e ujërave të ndotura.
Ekspertë mjedisorë theksojnë se trajtimi i ujërave urbane, sipas standardeve të BE-së, është funksion publik, i centralizuar dhe i monitoruar. Sipas Olsi Nikës nga Eco Albania, fragmentimi në impiante individuale rrit rrezikun e mosfunksionimit dhe e bën monitorimin institucional të vështirë.
Ndërkohë, sipas ekspertëve, shkarkimet urbane të patrajtuara, impiantet publike jofunksionale dhe ndotja industriale mbetën jashtë fokusit të masave. Sipas kuadrit ligjor, trajtimi i ujërave urbane realizohet nga shoqëritë e ujësjellës-kanalizimeve në varësi të bashkive. Materiali shpjegues i Aktit Normativ nr. 8/2023 pranon se problematika lidhet me zonat që mbulohen pjesërisht me rrjet kanalizimesh dhe përdorin zgjidhje individuale si gropat septike.
Qeveria ka investuar mbi 112 milionë euro për ndërtimin e impianteve të trajtimit të ujërave të ndotura, ndërsa 100 milionë euro të tjera janë shpenzuar për impiantin e Kasharit, i cili nuk është funksional. Sipas një raporti të Kontrollit të Lartë të Shtetit, investimet në impiantet urbane kanë rënë nga viti në vit.
Raporti i fundit i Agjencisë Evropiane të Mjedisit (EEA) i qershorit 2025 rendit Shqipërinë në fund të listës: vetëm 41,2% e 119 ujërave të analizuara morën “notë kaluese”.
