Qeveria e Shqipërisë ka marrë rreth 589 milionë euro kredi të huaja për sektorin e ujësjellës-kanalizimeve, nga të cilat afërsisht 300 milionë euro janë kredi të marra pas vitit 2015, sipas të dhënave zyrtare të Ministria e Financave. Nëse këtyre fondeve u shtohen edhe financimet nga buxheti i shtetit dhe tarifat që paguajnë qytetarët për shërbimin e ujit, logjikisht vendi duhej të kishte zgjidhur prej kohësh problemin e furnizimit me ujë të pijshëm. Realiteti, megjithatë, tregon të kundërtën.
Pavarësisht shumës së konsiderueshme të investuar ndër vite, humbjet e ujit në rrjet mbeten pothuajse të pandryshuara. Të dhënat e Enti Rregullator i Ujit tregojnë se humbjet teknike në rrjet ishin 67% në vitin 2024 dhe 64% në vitin 2023, nivele që janë të ngjashme edhe me vitet më të hershme të dekadës së fundit. Me fjalë të tjera, dy të tretat e ujit humbasin përpara se të arrijnë te konsumatori.
Në total, sektori i ujësjellës-kanalizimeve ka përthithur rreth 599 milionë euro financime në periudhën 1990–2025, kryesisht përmes kredive të huaja dhe projekteve të ndryshme infrastrukturore. Për një vend me popullsinë e Shqipërisë, kjo shumë do të mjaftonte për të transformuar rrënjësisht furnizimin me ujë të pijshëm, veçanërisht në zonat urbane dhe turistike. Nëse këto investime do të ishin fokusuar kryesisht në uljen e humbjeve në rrjet, Shqipëria sot do të ishte shumë pranë furnizimit të pandërprerë me ujë.
Humbjet aktuale mbi 60% tregojnë qartë se problemi nuk qëndron te mungesa e burimeve ujore apo te kapacitetet prodhuese. Problemi kryesor është keqmenaxhimi i sistemit dhe fakti që një pjesë e madhe e ujit të prodhuar nuk faturohet dhe nuk kthehet në shërbim real për qytetarët.
Ekspertët theksojnë se edhe vetëm përgjysmimi i humbjeve në rrjet do të sillte një rritje reale të furnizimit me 30–40%, pa pasur nevojë për ndërtimin e burimeve të reja të ujit. Në një skenar të tillë, shumica e qyteteve të mëdha të vendit do të mund të kishin furnizim me ujë 24 orë në ditë.
Një nga problemet kryesore lidhet me mënyrën se si janë shpërndarë investimet. Fondet janë fragmentuar në qindra projekte të vogla, shpesh të orientuara drejt ndërtimit të infrastrukturës së re, pa u fokusuar te mënyra se si operon sistemi ekzistues, te mirëmbajtja e rrjeteve dhe te ulja e humbjeve teknike dhe administrative.
Të dhënat zyrtare tregojnë se kapaciteti mesatar vjetor i të gjitha burimeve të ujit të përdorura për prodhimin e ujit të pijshëm nga shoqëritë ujësjellës-kanalizime, për vitin 2021, ishte rreth 495 milionë metra kub. Në të njëjtin vit, vëllimi i përgjithshëm i ujit të prodhuar ishte 311.2 milionë metra kub, ndërsa kërkesa totale nga konsumatorët ishte vetëm rreth 100 milionë metra kub.
Këto shifra tregojnë se uji i disponueshëm në nivel kombëtar tejkalon kërkesën reale me rreth 80%. Megjithatë, në praktikë, qytetet dhe zonat rurale të vendit vijojnë të përballen me mungesë uji, ndërprerje të shpeshta dhe furnizim të pasigurt. Uji prodhohet, por nuk shndërrohet në një shërbim të qëndrueshëm dhe cilësor për konsumatorin.
Paradoksi është i qartë: Shqipëria nuk vuan nga mungesa e ujit, por nga humbja e tij. Dhe sa kohë investimet do të vazhdojnë pa një strategji të qartë për uljen e humbjeve dhe rritjen e eficiencës, qindra milionë euro kredi do të vazhdojnë të derdhen në sistem, ndërsa rubinetët në shumë zona të vendit do të mbeten bosh.
